Jednym z nowotworów wzbudzających największe obawy jest rak trzustki. Nie bez powodu – okazuje się bowiem, że ta mutacja stanowi drugą najczęstszą przyczynę zgonów spowodowanych chorobami nowotworowymi. Dlatego warto lepiej poznać tę chorobę — wiedza ma nieocenioną wartość, jeśli chodzi o możliwość zmniejszania ryzyka zachorowania na raka trzustki.
Przyczyny i objawy raka trzustki
W przypadku raka trzustki – podobnie jak w odniesieniu do innych nowotworów – mamy do czynienia z nadmiernym i niekontrolowanym przez organizm namnażaniem komórek, dotkniętych zmianami, które uniemożliwiają właściwy proces podziału.
Występowanie raka trzustki — co zwiększa ryzyko powstania mutacji?
Istnieje wiele aspektów, które mogą przyczynić się do powstawania mutacji prowadzącej do raka trzustki. Jeśli chcesz zmniejszyć ryzyko, weź je pod uwagę i nie bagatelizuj problemów. Oto przykłady:
- przewlekłe lub ostre zapalenie trzustki,
- predyspozycje genetyczne (w tym dziedziczne zapalenie trzustki),
- używki (nadużywanie alkoholu i palenie papierosów),
- czynniki infekcyjne (np. wirusy HCV oraz HBV),
- cukrzyca,
- otyłość,
- dieta uboga w owoce i warzywa,
- narażenie na substancje chemiczne (w tym pestycydy).
Objawy należy podzielić na dwie grupy. W przypadku pierwszych symptomów, które mogą wskazywać na wczesny etap rozwoju choroby, są to przede wszystkim:
- utrata apetytu,
- biegunka, wzdęcia,
- mdłości,
- dyskomfort jamy brzusznej,
- spadek masy ciała.
| Uwaga! Wczesne objawy choroby ze względu na swój niespecyficzny charakter są często bagatelizowane przez chorych na raka trzustki. Jeśli więc zauważyłeś je u siebie — nie bagatelizuj objawów, ale zwróć się do specjalisty celem ich rozpoznania. |
Niepokojące objawy świadczące o większym stopniu zaawansowania choroby zwykle mówią o tym, że rosnący guz trzustki ma już znaczny rozmiar, co często jest równoznaczne z trudnym lub niemożliwym do wyleczenia stadium choroby. Należą do nich:
- dokuczliwy ból brzucha lub pleców,
- żółtaczka mechaniczna,
- problemy zakrzepowo-zatorowe,
- cholestaza — świąd skóry,
- znaczne wyczerpanie,
- cukrzyca,
- wymioty.
Związek między objawami a rozwojem raka trzustki
Podejrzenie raka trzustki pojawia się w większości przypadków za późno, aby móc skutecznie leczyć ten nowotwór — co wynika z małej specyficzności wczesnych objawów. Co więcej, nie istnieje skuteczny test przesiewowy, który pomógłby w wykryciu raka trzustki na bezobjawowym etapie, co również wpływa na wyjątkowo wysoki wskaźnik śmiertelności dla tej choroby.
Diagnostyka raka trzustki
Do rozpoznania raka trzustki niezbędne są badania obrazowe ze szczególnym wyróżnieniem rezonansu magnetycznego i tomografii komputerowej.
Rak trzustki często może być rozpoznawany przy pomocy ultrasonografii endoskopowej. Natomiast, jeśli chodzi o przerzuty raka trzustki do innych narządów, bardzo pomocna okazuje się pozytonowa tomografia emisyjna.
Ważne! Do ostatecznego postawienia diagnozy raka trzustki niezbędne jest wykonanie badania histopatologicznego na pobranym wycinku ze zmiany, która jest podejrzana o udział w procesie nowotworowym.
Rola markera CA 19-9 w diagnostyce raka trzustki
Białko CA 19-9 jest uważane za biochemiczny marker raka trzustki, jednak nie jest to wskaźnik pomocny przy badaniach przesiewowych celem wykrycia tego konkretnego nowotworu, gdyż podwyższone stężenie tego markera można zaobserwować również przy okazji innych chorób, takich jak np.:
- łagodne nowotwory jajnika i macicy,
- zapalne choroby przewodu pokarmowego,
- zapalne choroby wątroby,
- zapalenie lub niedrożność dróg żółciowych.
Dodatkowo rak trzustki stanowi przyczynę wzrostu stężeń innych markerów nowotworowych, w tym: CYFRA 21-1, CEA, CA 50, M2PK, AFP, CA125, TPA. Natomiast rola białka CA 19-9 jest wielka, jeśli chodzi o określenie stopnia zaawansowania choroby, prowadzenie obserwacji w celu zdiagnozowania nawrotu, czy też monitorowania odpowiedzi na terapię.
Czynniki ryzyka raka trzustki
Do głównych czynników ryzyka przyczyniających się do występowania raka trzustki należy wymienić:
- wzmożoną ekspozycję organizmu na chlorobenzen, nikiel, chrom,
- cukrzycę typu 1 i 2 oraz otyłość,
- palenie tytoniu,
- nadmierne spożywanie alkoholu,
- przewlekłe zapalenie trzustki.
Pewne mutacje i czynniki genetyczne również mogą wpłynąć na zwiększenie się ryzyka zachorowania na ten nowotwór.
Leczenie raka trzustki
Dobór najlepszej metody leczenia raka trzustki jest w ścisłej korelacji ze stopniem zaawansowania choroby, jak i samym stanem pacjenta. Leczenie za pomocą operacji jest konieczne dla zwiększenia szansy całkowitego wyleczenia (co wiąże się z wycięciem całego nowotworu). Niestety jest to możliwe jedynie u niewielkiego odsetka pacjentów z racji, że operacja ta jest obciążona wysokim ryzykiem.
Czynniki ryzyka a wybór metody leczenia raka trzustki
Jakie są sposoby leczenia raka trzustki? Od czego zależy wybór metody i dla kogo skierowana jest konkretna terapia?
- Leczenie chirurgiczne – brane pod uwagę w przypadku pacjentów z rozsianym nowotworem.
- Leczenie operacyjne (często poprzedzone chemioterapią) – brane pod uwagę w przypadku osób z nowotworem zajmującym układ naczyniowy jedynie w ograniczonym stopniu.
- Leczenie paliatywne – zarezerwowane dla chorych, dla których zastosowanie innego rodzaju leczenia jest obciążone zbyt wysokim ryzykiem, polega na zmniejszaniu odczuwanych objawów choroby i poprawę jakości życia.
Ważne! Rak trzustki jest chorobą wymagającą wielodyscyplinarnej opieki. Pieczę nad chorym powinien sprawować zespół złożony z różnych specjalistów, w tym m.in. onkologa, radiologa czy też chirurga.
Rokowanie nowotworu trzustki
Rak trzustki rozwija się w szybkim tempie, dlatego jedynie u niewielkiego odsetka pacjentów jest możliwe przeprowadzenie resekcji leczniczej oraz przeprowadzenie operacji i zakończenie jej z powodzeniem. Jeśli jednak udało się doprowadzić do takich działań, rokowania są następujące:
- 12-19 miesięcy – średni czas przeżycia po ww. leczeniu;
- przeżycie 5-letnie – rokowania na poziomie 15-20%.
Warto tutaj dodać, że przeżycie 12 miesięcy po zdiagnozowaniu raka trzustki zwykle nie przekracza 24%, a w przypadku 5-letniego przeżycia: 5%. Przy podjęciu resekcji paliatywnych mediana przeżycia jest na poziomie 11 miesięcy.
Dlaczego rokowanie nowotworu złośliwego trzustki jest tak złe?
Rokowanie nowotworu złośliwego wygląda aż tak źle z kilku powodów. Przede wszystkim chodzi o to, że choroba najczęściej jest diagnozowana dopiero w zaawansowanym stadium — charakteryzuje się bardzo podstępnym rozwojem, który przez długi czas nie daje żadnych objawów. Później leczenie jest niezwykle trudne, wielowątkowe — dlatego tak mała liczba osób chorych z rakiem trzustki może cieszyć się pełnym zdrowiem i wysokim wskaźnikiem długości życia.
Badania przesiewowe raka trzustki
Niestety na ten moment nie można mówić o istnieniu skutecznych badań przesiewowych w kierunku raka trzustki, które mogłyby pomóc w wykryciu tej choroby w jej wczesnym stadium. Możliwe jest jednak skierowanie na endosonografię lub rezonans magnetyczny, co może pomóc w możliwie wczesnym wykryciu choroby.
Dla kogo są zalecane badania przesiewowe raka trzustki?
Badania przesiewowe w kierunku raka trzustki są zalecane przede wszystkim konkretnym osobom. Taką diagnostyką powinny zainteresować się między innymi:
- osoby z zapaleniem trzustki (dziedziczonym autosomalnie dominująco),
- osoby będące nosicielami mutacji genów: BRCA1, BRCA2 i PALB2,
- osoby mające min. 2 krewnych 1. stopnia chorych na raka trzustki,
- osoby z zespołem Lyncha, Peutza i Jeghersa lub FAMMM.
Dodatkowo — mimo że nie ma aktualnie programu badań przesiewowych, który pozwoliłby na skuteczne wykrycie raka trzustki we wczesnym stadium choroby, osoby z czynnikiem ryzyka zachorowania powinny zwiększyć swoją czujność w przypadku pojawienia się niespecyficznych objawów, które równocześnie mogą być początkowym zwiastunem choroby. Takie ostrożne podejście i konsultacje ze specjalistą mogą pomóc wykryć zmiany w miąższu trzustki możliwie jak najwcześniej, a tym samym zwiększyć szanse na lepsze rokowania w razie faktycznej diagnozy tego nowotworu.
Bibliografia
- Piątek M., Nawrocki S. Miejscowo zaawansowany rak trzustki — nowe wyzwania terapeutyczne. Biuletyn PTO NOWOTWORY 2016.
- Conroy T., Pfeiffer P., Vilgrain V. Lamarca A. et al. Pancreatic canncer: ESMO Clinical Practice Guideline for diagnosis, treatment and follow-up. Ann Oncol 2023.
- Winter K., Talar-Wojnarowska R., Dąbrowski A., Degowska M. et al. Diagnostic and therapeutic recommendations in pancreatic ductal adenocarcinoma.Recommendations of the Working Goup of the Polish Pancreatic Club. Gastroenterology Rev 2019.
Naszą misją jest zwiększanie świadomości na temat chorób onkologicznych, ich objawów, diagnostyki i profilaktyki.
